De wereld van trainingsacteren

Afgelopen vrijdag had ik een vrije dag opgenomen, en ben ik de hele dag in Amsterdam geweest. Ik was daar als deelnemer aan de workshop Introductie Trainingsacteren bij acteursbureau Kapok.

Ik ben namelijk al een tijd aan het kijken hoe ik mijn improvisatie vaardigheden (meer) professioneel in kan zetten. Want het is iets waar ik graag mee bezig ben, waar ik ondertussen de nodige ervaring in heb, en het zou natuurlijk mooi zijn als ik al dat aangename met het nuttige (betaald werk) zou kunnen combineren.
Eén van de manieren waarop ik daar al vorm aan heb gegeven, is me meer te profileren als theatersport docent. Ik vind het altijd erg plezierig om te doceren, en je weet maar nooit wat eruit komt als je daar (nog) meer mee bezig bent.
Een andere mogelijkheid die me heel boeiend en uitdagend lijkt, is die van trainingsacteur. Ik had daar al vaker over gehoord en ook al wat over gelezen, en had het een tijd geleden met iemand erover die zelf trainingsacteur is. Die schatte in dat het maar zomaar bij me zou kunnen passen, en raadde me aan om er meer mee te gaan doen, bijvoorbeeld via een cursus. En dat was dus ook precies de reden waarom ik me voor de workshop van afgelopen vrijdag ingeschreven had!

Kort samengevat is een trainingsacteur (of rollenspelacteur) iemand die ingehuurd kan worden bij o.a. zakelijke trainingen om een bepaald karakter neer te zetten (bijv. een lastige klant, of een medewerker). Daarbij speelt de trainingsacteur nadrukkelijk niet zomaar een ‘typetje’. De acteur bespreekt namelijk (in de regel) van tevoren met de trainer van de cursus, wat voor een elementen er in zijn spel & zijn karakter naar voren moeten gaan komen. De trainingsacteur biedt de cursisten op die manier een veilige en realistische manier om een bepaalde ervaring op te doen en/of een bepaalde vaardigheid te trainen.
De trainingsacteur zal tijdens het spelen zijn spel ook zo goed mogelijk aan de cursist van dat moment aanpassen, wat om flink wat improvisatie vraagt. Als bijvoorbeeld een cursist moet oefenen om zijn grenzen aan te geven, dan zal de acteur gedrag gaan neerzetten wat de cursist tot dat gedrag laat overgaan. Bij sommige cursisten kan het verheffen van de stem al voldoende zijn om dat te bereiken, bij anderen kan het zijn dat je hele nare, op de persoon gerichte opmerkingen moet gaan maken. De acteur bouwt in principe het spel net zolang op totdat ofwel de cursist de te trainen vaardigheid gaat inzetten, ofwel totdat de trainer ingrijpt (want het stoppen van een scène is de verantwoordelijkheid van de trainer, niet van de acteur).

Behalve het neerzetten van een karakter, heeft een trainingsacteur nog een tweede belangrijke taak, en dat is het geven van feedback. Na het spelen van de scène, zal de trainingsacteur in principe altijd ook feedback aan de cursist geven. Die feedback is altijd zo feitelijk mogelijk, en heeft een duidelijke structuur: “Ik [als acteur] nam dit of dat bij je waar. Dat kwam op mij zus of zo over. En daardoor deed ik vervolgens dit of dat.”. De trainingsacteur geeft nadrukkelijk geen enkel waardeoordeel in de feedback, zelfs geen positieve (“Je bleef kalm, en dat was goed”): want dat is de taak van de trainer, niet van de acteur. Door de feedback heel feitelijk & op het waarneembare te houden, is het voor de cursist heel herkenbaar, en kan er feitelijk ook geen discussie over bestaan. Het waargenomene is immers een objectief feit, de reactie van de acteur is iets wat bij de acteur (c.q. het karakter) ligt, en daaruit volgde weer bepaald gedrag. Door gedrag heel nadrukkelijk aan waarneembare zaken te koppelen, krijgt de cursist ook veel beter inzicht in wat bepaald gedrag kan oproepen, en daarmee iets doen in volgende oefeningen.

De cursus van vrijdag duurde van 9.30 tot 17.00 uur, maar ik heb me geen moment verveeld! We waren in totaal met 8 cursisten, waarvan 7 vrouwen. De cursus werd gegeven door Hans, die al heel lang bij Kapok werkt. Hij had een heel prettige en informele manier van lesgeven, en gaf meteen bij aanvang al aan dat hij vooral veel wilde doen. Als hij dus te lang over theorie doorging, moesten we hem maar terugfluiten :-)

De cursus begon al heel snel met een eerste, fictieve trainingssituatie. Daarbij waren we als trainingacteur ingehuurd door de Shell om tankstation kassamedewerkers te trainen. De Shell had namelijk een spaaractie, maar daarbij was iets misgegaan, wat nogal wat boze klanten opleverde in het tankstation. In de cursus werd de medewerkers soort-van geleerd om daarmee om te gaan. We kregen van Hans (in de rol van opdrachtgever) wat informatie, en daarna moesten we vooral snel aan het werk. Na deze 1e ronde verklapte Hans dat hij bewust ons maar heel weinig info had gegeven. Daardoor konden we merken dat als je als acteur te weinig informatie krijgt, dat het dan lastig is om goed spel neer te zetten. Ook is de kans groot dat de cursisten helemaal niet dat trainen wat ze moeten trainen. Een goede voorbereiding is dus heel belangrijk.
Ook kwam het duidelijke onderscheid aan bod tussen de rol van trainer en die van acteur. Ze hebben namelijk in een training twee duidelijk verschillende functies. Het is feitelijk ook heel moeilijk om als trainer beide rollen even goed te vervullen tijdens 1 training. En het is voor de cursisten ook niet fijn, omdat oefenen met de trainer vaak heel intimiderend werkt, want hij wordt toch vaak als de grote expert gezien. Als acteur kun je daar een soort tussenrol in spelen.

Later op de dag kwamen we ook bij het geven van feedback uit. Dat bleek ook nog niet altijd even makkelijk! Je moet als acteur namelijk heel duidelijk en concreet zijn in je feedback. Feedback als “je was wel rustig” of “ik vond dat wel fijn”, zijn veel te vaag. Je moet zoveel mogelijk concreet waarneembare zaken aanhalen, die weer koppelen aan wat het met je karakter deed, en uitleggen waarom het karakter vervolgens bepaald gedrag ging vertonen. Je mag geen waardeoordelen in je feedback geven (“dat deed je goed”), want alleen de trainer weet in principe écht of wat de cursist deed goed of niet goed was (want hij weet wat hij wil trainen). Ook mag je geen interpretaties over het gedrag van de cursist geven (bijv. “Ik zag dat je je niet op je gemak voelde” of “Ik zag je twijfelen, en daarom …”): dat is namelijk niet feitelijk, en leidt al snel tot discussie!

Het neerzetten van de karakters ging de meeste cursisten, waaronder ikzelf, prima af. Wel merkte je wel dat zaken die ver van je eigen/persoonlijke stijl afliggen, niet altijd even makkelijk zijn om neer te zetten. Als je gevraagd wordt om iemand feitelijk volledig de huid vol te schelden, maar dat zou jijzelf normaal gesproken nooit doen, dan is dat best lastig! Hans wees ons daar iedere keer weer genadeloos op, ook al voelde je het vaak zelf ook al wel aan. Maar goed: het is dan ook niet voor niets een vak op zich!

In lijn hiervan, merkten we ook dat je je als acteur al snel gaat aanpassen aan de cursist, in de zin van dat je denkt “dat kan ik toch niet maken om dat tegen die nette dame te zeggen” (en zo). Terwijl dat dus niet jouw verantwoordelijkheid is: je mag er als acteur op vertrouwen dat de trainer wel ingrijpt als het echt te ver gaat. Misschien wil de trainer het ook wel (even) zover laten gaan. Meestal geldt in ieder geval dat de trainer de cursisten veel beter kent dan de acteur, en dus ook het beste in kan schatten of iets nog wel of niet kan.

Ook merkten we dat je niet ‘zomaar’ wat kan spelen (dus je eigenlijk alleen maar op het neerzetten van je karakter focussen). Je moet namelijk achteraf wél kunnen verklaren waarom je dit of dat op een bepaald moment deed. En: als de cursist het gedrag vertoont wat op dat moment getraind wordt, dan moet je dat als acteur via je karakter ook belonen, bijvoorbeeld door minder boos te worden. Doe je dat niet, dan moet je daar wel een goede verklaring voor kunnen geven. Anders snapt de cursist (en soms ook de trainer :-) het niet meer!

Ik heb me vrijdag erg goed vermaakt, en vond het allemaal heel leerzaam. In april of mei is er nog een vervolgworkshop (ook van 1 hele dag). Die ga ik zeer waarschijnlijk ook volgen, want ik wil meer!

3 reacties op “De wereld van trainingsacteren”

  1. Het klinkt heel goed. Het is zeker een vak, ik heb laatst een cursus conflicthantering gevolgd waarbij ook een acteur de rollenspellen deed, het was heel gaaf om te zien hoe hij reageerde op wat er gebeurde in gesprekken en daar op inspeelde. Als je tegenover hem zat was je ook zo vergeten dat het niet echt was dus verviel je zo in je natuurlijke gedrag waar je dan feedback op kreeg, inderdaad niet beoordelend maar vragend, wat deed je daar, waarom deed je dat etc.

    Enfin het lijkt me zoiezo een verrijking deze cursus!

  2. Wat ik zo van je gehoord heb, en nu hier erover lees, klinkt het alsof dit echt iets voor jou is. Weer heel iets anders dan theatersport, maar toch ook met veel raakvlakken. Altijd goed, om je kennis en vaardigheden uit te breiden. You go girl!

Opmerkingen zijn niet meer mogelijk.